Zagroda Wsi Pszczyńskiej to skansen rozłożony na dwóch hektarach w zabytkowym parku, niedaleko centrum Pszczyny. Kilkanaście drewnianych budynków z XIX wieku, przeniesionych z okolicznych wsi, tworzy autentyczny obraz dawnej wsi śląskiej. To miejsce, gdzie zamiast tabliczek z opisami czeka prawdziwe wnętrze chałupy z 1831 roku, kuźnia z oryginalnymi narzędziami i młyn, w którym kiedyś mielono ziarno.

Skansen działa od 1975 roku i przez dekady systematycznie się rozrastał. Dziś jest jednym z punktów na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.

Co zobaczysz w skansenie – obiekty i ekspozycje

Centralnym punktem zagrody jest chałupa z Grzawy z 1831 roku. Składa się z czterech pomieszczeń i sieni pośrodku, każde urządzone zgodnie z dawnym przeznaczeniem. W izbie paradnej stoi malowana skrzynia wianna, wiszą wotywne obrazy – między innymi św. Barbara, patronka górników. W sypialni uwagę przyciąga drewniany, polichromowany ołtarzyk domowy i łóżko z kulokami. Trzecia izba należała do starszych gospodarzy. Najskromniejsza z całej chałupy, ale z ciekawą kolekcją lamp naftowych i strojami Mikołajów – grupy kolędniczej.

Najstarszy obiekt to spichlerz dworski z Czechowic z 1784 roku. Prawdziwa atrakcja czeka w stodole ośmiobocznej z Kryr, pochodzącej z XVIII wieku – to rzadszy typ budynku, bo na ziemi pszczyńskiej częściej spotykano właśnie takie ośmioboczne konstrukcje niż prostokątne.

W masztarni z Wisły Wielkiej z 1799 roku, która służyła jako pomieszczenie dla koni i przechowywania wozów, można obejrzeć drewniane widły, babki do ostrzenia kos, chomąta dla koni i krów oraz brony. Są też wozy drabiniaste – tak zwane „drabinioki”, sanie towarowe i eleganckie bryczki.

Kuźnia z Goczałkowic pokazuje warsztat kowala z XIX wieku. Obok stoi młynek wietrzny z metalowymi skrzydłami z Zebrzydowic, który młynarz wykorzystywał do przygotowania pasz i kaszy. Na terenie skansenu działa też czynna pasieka z ekspozycją narzędzi pszczelarskich.

Wejście na teren skansenu prowadzi przez XIX-wieczną szopę na siano z Frydku, która teraz pełni funkcję kasy. To właściwie rekonstrukcja – oryginalny budynek był w tak złym stanie, że nie nadawał się do przeniesienia. Przy odbudowie użyto także materiału z rozebranej szopy z Miedźnej.

Karczma w starym młynie

W młynie wodnym z Bojszów urządzono karczmę „Stary Młyn”. We wnętrzach zachowano klimat zabytkowego obiektu, a w menu znajdziesz regionalne potrawy. To dobry punkt na przerwę w zwiedzaniu, zwłaszcza że można tu odpocząć i coś zjeść w autentycznym otoczeniu.

Warsztaty i wydarzenia w zagrodzie

Skansen to nie tylko ekspozycja do oglądania. Regularnie odbywają się tu warsztaty dla dzieci i dorosłych – „Magia ziół”, „Sekrety pszczół”, filcowanie na mokro, malowanie na szkle. Są też inscenizacje obrzędów wielkanocnych i wieczerzy wigilijnej, które pokazują dawne tradycje regionu.

Na imprezach folklorystycznych, między innymi „Spotkaniach Pod Brzymem”, spotykają się zespoły regionalne. To okazja, żeby zobaczyć skansen w bardziej żywej odsłonie, z muzyką i tańcem.

Dla kogo jest Zagroda Wsi Pszczyńskiej

Miejsce sprawdzi się przede wszystkim dla rodzin z dziećmi, które szukają czegoś więcej niż plac zabaw. Dzieci mogą zobaczyć, jak wyglądało życie na wsi prawie 200 lat temu, a warsztaty dają możliwość samodzielnego tworzenia. Miłośnicy architektury drewnianej i etnografii znajdą tu sporo autentycznych obiektów z oryginalnych materiałów.

Nie każdy wie, że skansen leży zaledwie 300 metrów od dworca PKP w Pszczynie, w parku dworcowym. To wygodna lokalizacja – można połączyć wizytę z innymi atrakcjami miasta, takimi jak Muzeum Zamkowe czy Zagroda Żubrów, które znajdują się niedaleko.

Najstarszym zabytkiem w skansenie jest spichlerz dworski z Czechowic z 1784 roku. Większość obiektów pochodzi jednak z XIX wieku i została przeniesiona z okolicznych miejscowości – Grzawy, Kryr, Bojszów, Goczałkowic, Zebrzydowic czy Warszowic.

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie

Spokojne zwiedzanie wszystkich obiektów zajmuje około 1,5-2 godzin. Jeśli planujesz udział w warsztatach lub chcesz zjeść coś w karczmie, warto zarezerwować więcej czasu. Teren ma niespełna dwa hektary, więc nie jest duży, ale każdy budynek warto obejrzeć dokładnie.

Ze względu na charakter ekspozycji – niskie stropy, wysokie progi, strome schody – trzeba zachować ostrożność podczas zwiedzania. To autentyczne budynki z XVIII i XIX wieku, nie nowoczesne repliki dostosowane do współczesnych standardów.

Praktyczne informacje – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Godziny otwarcia skansenu zależą od pory roku i są publikowane przy wejściu oraz na stronie www.skansen.pszczyna.pl. Wejście na teren następuje po zakupie biletu wstępu, najpóźniej na godzinę przed zamknięciem obiektu.

Zwiedzanie można odbyć indywidualnie lub z przewodnikiem. Oprowadzanie z przewodnikiem dla grupy (maksymalnie około 25-30 osób) kosztuje 150 zł brutto i wymaga wcześniejszego uzgodnienia.

Skansen znajduje się przy ul. Parkowej w Pszczynie, we wschodniej części zabytkowego parku. Dojazd jest prosty – jeśli przyjeżdżasz pociągiem, wystarczy przejść około 300 metrów od dworca PKP. Przez Pszczynę przebiega linia kolejowa Katowice – Bielsko-Biała oraz Katowice – Wisła. Samochodem można dojechać trasą Katowice – Bielsko-Biała – Cieszyn lub Oświęcim – Rybnik.

Dodatkowe informacje można uzyskać pod numerem telefonu 32 212 99 99 – to kontakt do Agencji Rozwoju i Promocji Ziemi Pszczyńskiej, która administruje skansenem od 2008 roku. Warto też zajrzeć do Biura Informacji Turystycznej na rynku w kamienicy pod numerem 19, gdzie można dostać kompleksowe informacje o atrakcjach regionu.