Kilkaset metrów od rynku w Pszczynie, wśród stuletniej zieleni parkowej, można stanąć oko w oko z żubrem. Pokazowa Zagroda Żubrów zajmuje blisko 10 hektarów w historycznej części Parku Pszczyńskiego zwanej Zwierzyńcem i od 2008 roku daje szansę przyjrzeć się z bliska największemu ssakowi Europy. To miejsce, gdzie historia hodowli łączy się z edukacją przyrodniczą, a spacer między wybiegami prowadzi przez las, w którym swobodnie spacerują pawie.

Zagroda to nie tylko punkt na mapie turystycznej Śląska. To kontynuacja najstarszej hodowli żubrów na świecie, którą rozpoczęto w Pszczynie jesienią 1865 roku.

Najstarsza hodowla żubrów na świecie – historia pszczyńskich gigantów

Wszystko zaczęło się od transakcji, która brzmi dziś jak anegdota z książęcego salonu. Książę pszczyński Jan Henryk XI Hochberg von Pless wymienił z carem Aleksandrem II dwadzieścia jeleni na cztery żubry z Puszczy Białowieskiej. Zwierzęta przyjechały koleją do stacji towarowej w Murckach, skąd trafiły do tak zwanych Lasów Dolnych.

Nikt wtedy nie przypuszczał, że ta decyzja uratuje gatunek przed zagładą. Gdy po pierwszej wojnie światowej wytępiono ostatnie dziko żyjące żubry w Puszczy Białowieskiej, to właśnie pszczyńskie stado posłużyło do odbudowy populacji. Linia pszczyńska – jedna z dwóch linii genetycznych żubra nizinnego w Polsce – ma swoją kontynuację właśnie w tutejszej zagrodzie.

Pośród założycieli światowego stada żubrów nizinnych są osobniki z Pszczyny o imionach rozpoczynających się na literę „P”: Plavia, Planta, Plebejer, Placida i Plewna. To pszczyńskie geny rozeszły się po całej Europie.

Droga nie była prosta. W latach 50. XX wieku epidemia pryszczycy zdziesiątkowała stado w pobliskich Jankowicach, gdzie prowadzona jest główna hodowla. Sprowadzono wtedy z Białowieży potomków pszczyńskich żubrów i dzięki nim odnowiono populację. Koło się zamknęło – żubry wróciły do domu.

Co zobaczysz w Pokazowej Zagrodzie Żubrów

Zagroda składa się z dwóch głównych wybiegów połączonych systemem ścieżek spacerowych. Już przy bramie wejściowej często można natknąć się na pawie indyjskie, które swobodnie przemierzają teren i wcale nie boją się turystów.

Główną atrakcją są oczywiście żubry europejskie. Najlepszy widok na nie rozpościera się z przestronnego pomostu widokowego – zadaszonej platformy wyposażonej w teleskop i tablice informacyjne. Pomost jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich dzięki windzie. Można tu usiąść przy stolikach i w cieniu obserwować, jak te potężne zwierzęta pasą się, odpoczywają czy wchodzą w interakcje ze sobą.

Dorosły żubr to prawdziwy kolos – waży nawet tonę i zjada dziennie około 60 kilogramów pożywienia. Większość dnia spędza właśnie na jedzeniu trawy, roślin zielnych, a zimą i wiosną także kory, pędów drzew i krzewów.

Oprócz żubrów w zagrodzie mieszkają jelenie szlachetne, daniele zwyczajne, sarny europejskie i muflony. Są też mniejsze zwierzaki – kozy domowe, osiołki, a nawet lis rudy, którego można zauważyć przy odrobinie szczęścia. Po terenie swobodnie spacerują gęsi łabędzionose, kazarki, bernikle, łabędzie, kaczki krzyżówki oraz wspomniane już pawie. Bażanty złociste i srebrzyste dopełniają obrazu.

Budynek edukacyjny i film 3D o historii żubrów

W centrum zagrody stoi budynek edukacyjno-ekspozycyjny, który warto odwiedzić przed spacером po wybiegach lub po nim. Mieści się tu ekspozycja prezentująca faunę i florę polskich lasów i gór – preparaty zwierząt od największych po najmniejsze, informacje o ekosystemie leśnym i regionalna Izba Gajowego.

Osobną atrakcją jest trójwymiarowy film opowiadający historię sprowadzenia żubrów na ziemię pszczyńską. Trwa kilkanaście minut i w przystępny sposób pokazuje, jak wyglądała hodowla od 1865 roku do dziś. Seans odbywa się w sali kinowej na 42 miejsca wyposażonej w nowoczesny sprzęt multimedialny. Bilet na film kosztuje 4 złote dodatkowo.

Sala kinowa służy też innym celom – można wynająć ją na seminaria, szkolenia czy spotkania biznesowe.

Karmienie żubrów – najlepszy moment na wizytę

Żubry karmione są o stałych porach i to właśnie wtedy najłatwiej je zobaczyć z bliska. Zwierzęta wiedzą, kiedy nadchodzi pora posiłku i zbliżają się do paśników.

Godziny karmienia zmieniają się w zależności od sezonu:

• Od listopada do marca: 9:00, 11:00, 13:00, 15:00
• Od kwietnia do października: 10:00, 12:00, 14:00, 16:00

Warto zaplanować wizytę tak, żeby trafić na jedną z tych godzin. Różnica w aktywności zwierząt jest wyraźna – podczas karmienia można je obserwować z tarasu widokowego w pełnej okazałości.

Żubr zmienił w 2020 roku status w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych z gatunku narażonego na wyginięcie na gatunek bliski zagrożeniu. To dobra wiadomość, ale zwierzę nadal wymaga ochrony i bacznie monitorowanej hodowli.

Dla kogo jest Pokazowa Zagroda Żubrów w Pszczynie

Miejsce sprawdza się świetnie jako wycieczka z dziećmi. Teren jest zadbany, ścieżki wygodne, jest dużo cienia pod starymi drzewami parkowymi. Dzieci fascynują się nie tylko żubrami, ale też pawimi, które chodzą tuż obok ścieżek, czy osiołkami w swoim wybiegu.

Zagroda to też dobry punkt dla osób interesujących się przyrodą i historią naturalną. Ekspozycja w budynku edukacyjnym oraz tablice informacyjne rozmieszczone przy wybiegach dają sporo wiedzy o polskiej faunie. Miłośnicy fotografii przyrody znajdą tu wiele okazji do ciekawych ujęć – zwłaszcza przy dobrym świetle porannym lub popołudniowym.

Teren jest dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami – pomost widokowy z windą, wygodne ścieżki, toalety przystosowane. Można tu wjechać wózkiem inwalidzkim bez problemu.

Warto wspomnieć, że na teren zagrody nie można wprowadzać psów. Wyjątek stanowią psy przewodnicy osób niewidomych. Zakaz wynika z obecności swobodnie spacerującego ptactwa ozdobnego.

Połączenie z innymi atrakcjami Pszczyny

Pokazowa Zagroda Żubrów leży w odległości spaceru od centrum Pszczyny. Od rynku to kilkaset metrów przyjemnej drogi przez park. Można połączyć wizytę w zagrodzie z przechadzką po zabytkowym Parku Pszczyńskim – jednym z najpiękniejszych parków krajobrazowych na Śląsku.

Dostępny jest też bilet wspólny obejmujący wejście do dwóch obiektów: Pokazowej Zagrody Żubrów i Zagrody Wsi Pszczyńskiej (skansen). Spacer między nimi przez park zajmuje około 25 minut. Bilet wspólny normalny kosztuje 14 złotych, ulgowy 10 złotych – to wyraźna oszczędność w porównaniu z kupowaniem osobnych wejściówek.

W sąsiedztwie zagrody znajduje się restauracja, gdzie można zorganizować catering lub po prostu zjeść obiad. Jest też Biuro Informacji Turystycznej z wydawnictwami i pamiątkami związanymi z ziemią pszczyńską.

Godziny otwarcia, ceny biletów i informacje praktyczne

Pokazowa Zagroda Żubrów w Zabytkowym Parku Pszczyńskim jest czynna przez cały rok, ale godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu:

• Styczeń, grudzień, listopad: 9:00 – 16:00
• Luty, październik: 9:00 – 17:00
• Marzec, wrzesień: 9:00 – 18:00
• Kwiecień – sierpień: 9:00 – 19:00

Ostatnie wejście możliwe jest na 30 minut przed zamknięciem obiektu.

Ceny biletów wstępu:

• Bilet normalny: 25 zł
• Bilet ulgowy: 20 zł (dzieci i młodzież od 4 do 16 lat, emeryci i renciści)
• Bilet rodzinny: 74 zł (rodzice z maksymalnie trójką dzieci w wieku 4-16 lat)
• Bilet na film 3D „Historia pszczyńskich żubrów”: 4 zł
• Bilet wspólny normalny (Zagroda Żubrów + Skansen): 14 zł
• Bilet wspólny ulgowy: 10 zł

Na początku cena może się wydawać wysoka, ale teren jest spory, zadbany, a ekspozycja bogata. Wizyta zajmuje spokojnie 2-3 godziny, jeśli chce się zobaczyć wszystko i poobserwować zwierzęta podczas karmienia.

Jak dojechać:

Zagroda znajduje się przy ulicy Żorskiej 5 w Pszczynie. Z centrum miasta można dojść pieszo przez park – to przyjemny spacer. Dla zmotoryzowanych dostępny jest parking – w dni powszednie bezpłatny. W weekendy może być płatny, warto mieć drobne przy sobie.

Obiekt akceptuje płatności kartą. Personel mówi po angielsku, dostępne są broszury informacyjne w języku angielskim. Jest parking dla rowerów.

Pokazowa Zagroda Żubrów w Zabytkowym Parku Pszczyńskim to kawałek historii, który żyje. Miejsce, gdzie nie tylko ogląda się zwierzęta, ale poznaje ich rolę w ratowaniu gatunku przed wyginięciem. I gdzie w cieniu starych drzew można po prostu miło spędzić popołudnie, obserwując jak największy ssak Europy zajada się świeżą trawą.