Planetarium Śląskie w Chorzowie to miejsce, gdzie nauka spotyka się z rozrywką w sposób, jakiego w Polsce nie doświadczycie nigdzie indziej. Po gruntownej modernizacji zakończonej w 2022 roku obiekt przekształcił się w Śląski Park Nauki – jedną z najnowocześniejszych placówek tego typu w Europie. Tu nie tylko patrzy się na gwiazdy pod kopułą, ale też przeżywa trzęsienie ziemi, staje twarzą w twarz z błyskawicą i odbiera wirtualny lot do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Dla rodzin z dziećmi to idealne miejsce na cały dzień. Dzieci mogą wcielić się w pogodynków, dorosłym zapiera dech w piersiach realizm symulatorów kosmicznych, a wszyscy wychodzą z poczuciem, że kosmos i zjawiska przyrodnicze stały się nieco bliższe.

Historia pierwszego polskiego planetarium

Budowę Planetarium Śląskiego rozpoczęto w 1953 roku z okazji Roku Kopernikowskiego. Obiekt stanął na Górze Parkowej – najwyższym wzniesieniu w ówczesnym Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku, dziś znanym jako Park Śląski. Otwarcie nastąpiło 4 grudnia 1955 roku, co uczyniło z chorzowskiej placówki pierwszą tego typu w Polsce.

Przez ponad 60 lat sercem planetarium był potężny projektor produkcji niemieckiej – 2-tonowy gigant o wysokości 5 metrów. To właśnie on przez dziesięciolecia wyświetlał niebo na 23-metrowej kopule, która do dziś pozostaje największą w kraju. Projektor ten można teraz zobaczyć jako eksponat na wystawie o astronomii – ciekawa lekcja historii techniki dla wszystkich, którzy pamiętają „stare” planetarium.

Planetarium Śląskie było tak ważnym symbolem regionu, że Poczta Polska dwukrotnie umieszczała je na znaczkach pocztowych – w 1966 i 2007 roku.

Nowoczesne planetarium po modernizacji

Lata 2018-2022 to okres gruntownej przebudowy, która zmieniła planetarium nie do poznania. Dziś obiekt prezentuje zagadnienia z trzech dziedzin nauki: astronomii, meteorologii i sejsmologii. To nie jest już tylko miejsce, gdzie siedzi się wygodnie i patrzy w gwiazdy – choć to oczywiście nadal można robić, i to w niesamowitej jakości.

Nowy system projekcyjny składa się z 10 cyfrowych rzutników Sony rozmieszczonych wokół kopuły. Wyświetlają obraz w rozdzielczości True 8K, pokazując nawet 100 milionów gwiazd. Sala mieści 300 osób w rozkładanych fotelach, a na horyzoncie widać zrekonstruowaną panoramę Katowic, Chorzowa i Siemianowic Śląskich z 1955 roku – nostalgiczny akcent w ultranowoczesnym wnętrzu.

Co zobaczysz i czego doświadczysz

Planetarium oferuje różne typy seansów. Są programy pokazujące niebo nad Śląskiem i możliwości obserwacji z okolicy – świetne dla tych, którzy chcą potem sami szukać konstelacji. Dzieci uwielbiają spektakle tematyczne: „Z wizytą u Pana Twardowskiego”, „Podróż Małego Księcia” czy „Kometa nad Szwajcarską Doliną”.

Na pierścieniu okalającym salę projekcyjną znajduje się wystawa „Struktura Wszechświata – odległości i pomiar”. Uzmysławia w przystępny sposób, jak niewielką cząstką kosmosu jest nasza planeta. Niektóre dane potrafią naprawdę zaskoczyć.

Wystawa geofizyczna to interaktywna przygoda prowadzona przez przewodnika. Można tu doświadczyć symulacji trzęsienia ziemi na specjalnej platformie, stanąć obok prawdziwej błyskawicy, poznać różne strefy klimatyczne. Dzieci szczególnie lubią zaimprowizowane studio pogodowe, gdzie wcielają się w rolę prezentera wiadomości meteorologicznych.

Symulatory lotu w kosmos – atrakcja nie dla każdego

Pięć ultranowoczesnych symulatorów lotu to coś, co wyróżnia chorzowskie planetarium na tle innych placówek w Europie. Jednoosobowe kapsuły zabierają „pasażerów” na wysokość 406 kilometrów – do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Fotele obracają się we wszystkich kierunkach, siłowniki symulują drgania i przeciążenia, a gogle VR zapewniają pełne zanurzenie. Przez chwilę można nawet doświadczyć stanu nieważkości. Realizm jest na tyle przekonujący, że osoby wrażliwe na symulatory ruchu powinny się zastanowić dwa razy. Z drugiej strony – widok Parku Śląskiego i okolic planetarium z lotu ptaka to dodatkowa gratka.

Symulatory lotu kosmicznego w Planetarium Śląskim należą do najnowocześniejszych tego typu urządzeń dostępnych publicznie w Polsce.

Obserwatorium astronomiczne z nowymi teleskopami

Integralną częścią planetarium jest obserwatorium astronomiczne. W grudniu 2023 roku oddano tu do użytku dwa nowe instrumenty: teleskop optyczny PlaneWave CDK700 ze zwierciadłem o średnicy 70 cm oraz radioteleskop Primalucelab Spider 500A z 5-metrową czaszą.

Nowy teleskop optyczny zastąpił wysłużoną lunetę z 1955 roku i umożliwia powiększenie obserwowanego obiektu nawet 750 razy. Jest wyposażony w nowoczesną kamerę astronomiczną oraz zestaw filtrów, dzięki czemu obserwacje są możliwe nawet przy zanieczyszczeniu świetlnym – problem dobrze znany mieszkańcom aglomeracji śląskiej.

Od późnej jesieni do wczesnej wiosny, przy sprzyjającej pogodzie, można oglądać przez teleskop Księżyc, planety czy galaktykę w Andromedzie. W dzień dostępne są obserwacje Słońca i plam słonecznych. To świetna okazja, by zobaczyć na własne oczy to, co zwykle znamy tylko z podręczników.

Dla kogo jest Planetarium Śląskie

Miejsce to sprawdzi się dla praktycznie każdego. Rodziny z dziećmi w wieku szkolnym znajdą tu mnóstwo atrakcji na kilka godzin. Maluchy mogą się nudzić podczas dłuższych seansów, ale krótsze programy dla dzieci są dostosowane do ich możliwości percepcyjnych.

Miłośnicy astronomii docenią nowoczesny sprzęt i możliwość spotkania z zawodowym astronomem, który opowie nie tylko o gwiazdach, ale też o aktualnych wydarzeniach astronomicznych. Szkoły chętnie korzystają z zajęć dydaktycznych prowadzonych w planetarium, obserwatorium oraz przy stacji sejsmologicznej i meteorologicznej.

Nawet osoby, które zwykle omijają „naukowe” atrakcje, mogą być mile zaskoczone. Interaktywny charakter wystaw i spektakularność pokazów pod kopułą sprawiają, że wiedza wchodzi sama, bez poczucia obowiązku.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Planetarium Śląskie znajduje się przy alei Planetarium 4 w Chorzowie, wjazd od ulicy Bytkowskiej. Obiekt leży w sercu Parku Śląskiego – jednego z największych parków miejskich w Europie, więc można połączyć wizytę z dłuższym spacerem czy piknikiem.

Bilety na seanse popularne kosztują około 12 złotych (cena normalna). Dostępne są bilety rodzinne oraz zniżki dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny. Zwiedzanie obserwatorium i stacji klimatologicznej to koszt kilku złotych od osoby. Grupy szkolne rezerwują miejsca telefonicznie pod numerem 32 250 65 84 (w godzinach 7:30-14:30).

Na zwiedzanie całego obiektu ze wszystkimi wystawami i seansem warto zarezerwować minimum 3-4 godziny. Niektórzy spędzają tu cały dzień, zwłaszcza jeśli łączą wizytę z innymi atrakcjami Parku Śląskiego.

Na terenie planetarium działa sklepik z mapami nieba i literaturą astronomiczną oraz kawiarnia. Dla większych grup można zamówić dodatkowy catering. Parking znajduje się przy obiekcie.

Przed wizytą warto sprawdzić aktualny repertuar seansów na stronie planetarium.edu.pl – programy zmieniają się sezonowo, a niektóre pokazy wymagają wcześniejszej rezerwacji. Planetarium prowadzi też Akademię Młodego Astronoma i organizuje prelekcje tematyczne, więc jeśli traficie na ciekawe wydarzenie, wizyta będzie jeszcze bardziej wartościowa.