Park Pszczyński to 156-hektarowy kompleks zieleni rozciągający się wzdłuż rzeki Pszczynki, tuż za zamkiem książęcym. Nie jest to zwykły park miejski – to połączenie trzech różnych obszarów, gdzie angielski park krajobrazowy przechodzi w skansen, a potem w leśny zwierzyniec z żubrami. Całość dostępna za darmo, co jak na taką atrakcję brzmi niemal niewiarygodnie.

Miejsce funkcjonuje od XVI wieku, choć obecny kształt zawdzięcza przekształceniom z drugiej połowy XIX wieku. Wtedy to francuskie, geometryczne ogrody książęce zmieniono w romantyczny park angielski – z rozlewiskami, wyspami, łukowymi mostkami i malowniczymi skupiskami drzew.

Park Zamkowy – serce całego założenia

Centralna część, licząca 48 hektarów, rozpościera się bezpośrednio za zamkiem. Spacerując alejkami można trafić na pawilon herbaciany ustawiony na wyspie pośrodku stawu, chińską bramę czy piwnię lodową z czasów, gdy lód do chłodzenia produktów wycinano zimą z zamarzniętych zbiorników.

Drzewa robią wrażenie. Potężne dęby szypułkowe, stare cisy, sosny wejmutki, tulipanowce. Część okazów pamięta jeszcze czasy książąt Hochbergów. Wiosną kwitną azalie i rododendrony, jesienią klony japońskie zmieniają barwy.

W północnej i zachodniej części parku znajdują się groby książęce – Anhaltów i Hochbergów. To nie są okazałe mauzoleum, raczej kameralne miejsca pamięci wkomponowane w zieleń.

W parku stoi kamienny słup z sentencjami w czterech językach – francuskim, łacińskim, niemieckim i polskim. Postawiono go w 1801 roku przy alei do folwarku Kępa, dziś przeniesiono na dziedziniec zamkowy.

Zagroda Wsi Pszczyńskiej – architektura ludowa w Parku Dworcowym

Na wschód od zamku ciągnie się mniejszy Park Dworcowy, wzdłuż rzeki Pszczynki. Zajmuje go głównie skansen powstały w latach 70. XX wieku. Na dwóch hektarach zgromadzono drewniane chaty i zabudowania gospodarcze z XVIII i XIX wieku, przywiezione z okolicznych wsi.

We wnętrzach autentyczne wyposażenie – piece kaflowe, drewniane łóżka, narzędzia rolnicze. Pokazują jak żyli chłopi na ziemi pszczyńskiej dwa wieki temu. Nie każdy wie, że budynki reprezentują wszystkie typy zabudowy wiejskiej charakterystycznej dla tego regionu.

Dzika Promenada i Pokazowa Zagroda Żubrów

Zachodnia część to tereny leśno-parkowe zwane Dziką Promenadą lub Zwierzyńcem. Powstały po osuszeniu w 1792 roku wielkiego stawu miejskiego. Dziś jest tu mniej utrzymanych alejek, więcej naturalnego lasu.

Największą atrakcją jest Pokazowa Zagroda Żubrów otwarta w 2008 roku. Na niemal 10 hektarach żyją żubry – największe ssaki Europy, które w naturze można spotkać już tylko w kilku miejscach w Polsce. Obok nich jelenie, daniele, sarny, muflony, a z ptaków pawie indyjskie, bażanty diamentowe czy łabędzie.

Zwierzęta ogląda się z pomostu widokowego. Dorosłe samce żubra mogą ważyć ponad 900 kilogramów, więc widok robi wrażenie. Przy zagrodzie działa budynek edukacyjny z informacjami o faunie i florze Polski.

To jedno z niewielu miejsc w Europie, gdzie kilkaset metrów od miejskiej starówki można zobaczyć żubry. Wszystkie osobniki są rejestrowane w Księgach Rodowodowych Żubrów.

Elementy małej architektury i romantyczne detale

Park pełen jest budowli z epoki romantyzmu. Dwór Ludwikówka, łukowe mosty nad kanałami, kapliczki. Jedna z nich – „Bądź Wola Twoja” – wiąże się z historycznym wydarzeniem. To tutaj wojewoda krakowski Andrzej Tęczyński dogonił uciekającego do Francji króla Henryka Walezego, próbując bezskutecznie nakłonić go do powrotu na polski tron.

Stawy i rozlewiska Pszczynki tworzą naturalny rezerwat dla ptactwa wodnego. Można tu spotkać łabędzie, kaczki krzyżówki, niekiedy bociany. Wody zarybiane są szczupakami, linami, leszczami.

Dwie trasy spacerowe i bogactwo przyrody

Po parku wytyczono dwie trasy z 13 przystankami edukacyjnymi opisującymi gatunki roślin i zwierząt. Całość to prawdziwa różnorodność biologiczna – 73 gatunki mszaków, 123 gatunki roślin naczyniowych, 29 gatunków ptaków, 7 gatunków ssaków. Wiosną i latem brzegi stawów porastają wierzby płaczące, na polankach kwitną dzikie kwiaty.

Każda pora roku ma swój urok. Wiosna to kwitnienie magnolii i azalii, lato – zieleń i śpiew ptaków, jesień – kolorowe liście, zima – śnieżne krajobrazy i ślady zwierząt na śniegu.

Dla kogo jest Park Pszczyński

To miejsce dla wszystkich. Rodziny z dziećmi chętnie odwiedzają zagrodę żubrów i skansen. Miłośnicy historii docenią zabytkowe obiekty i groby książęce. Fotografowie znajdą dziesiątki ciekawych kadrów – od mglistych poranków nad stawami po jesienne pejzaże.

Joggerzy mają do dyspozycji kilometry alejek. Seniorzy mogą spokojnie spacerować ławkami przy wodzie. W Dzikiej Promenadzie działa też pole golfowe dla amatorów tego sportu.

W 2021 roku zespół zamkowo-parkowy otrzymał status Pomnika Historii ze względu na wartości artystyczne, historyczne i naukowe. To jedna z najcenniejszych rezydencji arystokratycznych w Polsce.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Park Pszczyński otwarty jest cały rok, bez opłat za wstęp. Można wejść od strony zamku, przechodząc przez Bramę Wybrańców i dziedziniec, albo od strony ulic Parkowej czy Wojska Polskiego.

Pokazowa Zagroda Żubrów ma już własne godziny otwarcia i bilety:
– kwiecień-październik: 9:00-19:00
– listopad-marzec: 9:00-16:00
– bilet normalny: 15 zł
– bilet ulgowy: 10 zł

Dojazd samochodem: parking przy zamku lub na ulicy Brama Wybrańców. Z dworca PKP lub PKS do parku około 15 minut spaceru przez centrum Pszczyny. Komunikacja miejska dowozi niemal pod bramę – przystanek „Rynek” lub „Zamek”.

Na zwiedzanie samego Parku Zamkowego warto przeznaczyć godzinę-półtorej. Jeśli doliczyć zagrodę żubrów i skansen, spokojnie można spędzić tu pół dnia. Latem można zabrać koc i zrobić piknik na polanie, zimą – spacerować po śnieżnych alejkach.

Park łączy się z wizytą w Muzeum Zamkowym (odrębne bilety) i starówką pszczyńską. Razem tworzą spójną trasę na cały dzień. Po spacerze warto zajrzeć na rynek – latem kawiarnie z ogródkami, zimą jarmark świąteczny i lodowisko.