Zamek w Oświęcimiu to jedno z tych miejsc, które pokazują, że to miasto ma znacznie dłuższą i bogatszą historię niż tylko tragiczne wydarzenia XX wieku. Siedziba Muzeum Zamek stoi na wzgórzu nad Sołą od XIII wieku, a dziś można tu prześledzić osiemset lat lokalnych dziejów – od średniowiecznych księżąt po międzywojenne czasy. Nie jest to wielka twierdza, ale kameralne muzeum z ciekawą ekspozycją i jedną z najstarszych ceglanych wież obronnych w Małopolsce.

Historia zamku i początki muzeum

Zamek powstał w XIII wieku jako siedziba władców Księstwa Oświęcimskiego. Przez wieki pełnił funkcje obronne – jego położenie na wzgórzu nad rzeką Sołą dawało doskonały punkt obserwacyjny. Wieża obronna, która stoi tu do dziś, pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku i należy do najstarszych ceglanych budowli tego typu w regionie.

W XIX wieku zamek przeszedł modernizację, która zmieniła jego wygląd. Od 1993 roku mieścił Zbiory Historyczno-Etnograficzne Oświęcimskiego Centrum Kultury, ale dopiero po gruntownym remoncie w latach 2004-2006 przekształcił się w pełnoprawne muzeum. Oficjalnie Muzeum Zamek rozpoczęło działalność 1 stycznia 2010 roku.

Dziś placówka opiekuje się kilkoma zabytkami: samym zamkiem, gotycką wieżą obronną, tunelami pod wzgórzem zamkowym (z XVIII-XX wieku), XIX-wiecznym ratuszem na Rynku Głównym oraz podziemnymi reliktami XVI-wiecznego ratusza.

Co zobaczysz w zamku – stałe ekspozycje

Główna wystawa nosi tytuł „W Królewskim Mieście Oświęcimiu” i prowadzi przez dzieje miasta od średniowiecza po czasy współczesne. Ekspozycja nie jest sucha ani encyklopedyczna – postawiono tu na interaktywność. Można przeglądać dawne gazety i pocztówki, dotykać eksponatów, słuchać opowieści.

Osobną częścią wystawy są zrekonstruowane wnętrza mieszkań z przełomu XIX i XX wieku. Zobaczysz tu dawną kuchnię, salon mieszczański, pokój katolicki i pokój żydowski – wszystko urządzone tak, by pokazać, jak żyli przedwojenni mieszkańcy Oświęcimia. To ciekawy sposób na pokazanie codzienności, która często ginie w wielkich narracjach historycznych.

Ekspozycja archeologiczna prezentuje znaleziska z wykopalisk na wzgórzu zamkowym i z twierdzy Wołek. Znajduje się tu też kolekcja przedmiotów kultu religijnego – zarówno katolickich, jak i żydowskich. Wśród nich płyta nagrobna Mikołaja Myszkowskiego z XV wieku.

Jedna z sal poświęcona jest Aleksandrowi Orłowskiemu – kompozytorowi hejnału miasta Oświęcimia. Można zajrzeć do jego gabinetu i poznać historię tej postaci, która dla wielu turystów pozostaje nieznana.

Wieża obronna oferuje punkt widokowy, z którego roztacza się panorama Oświęcimia i okolic. To jedno z nielicznych miejsc, gdzie można zobaczyć miasto z lotu ptaka. Uwaga: wejście na wieżę wymaga pokonania stromych schodów – nie jest dostępne dla osób poruszających się na wózkach.

Oddział Ratusz – historia miasta w centrum Rynku

Muzeum ma swój drugi oddział w odrestaurowanym XIX-wiecznym ratuszu przy Rynku Głównym 2. To tam znajduje się nowoczesna, interaktywna wystawa pokazująca historię Oświęcimia od średniowiecza po współczesność.

Ekspozycja w ratuszu to prawdziwa podróż w czasie. Na parterze czekają trzy cele więzienne z różnych okresów. Piętro wyżej – opowieści o epidemiach, pożarach, powodziach i potopie szwedzkim. Pierwsze piętro poświęcone jest historii od XVII wieku po czasy zaborów oraz I wojnie światowej.

Najbardziej interaktywna część dotyczy czasów Młodej Polski. Można tu wsiąść do samochodu Praga-Oświęcim Baby z 1936 roku (produkowanego w Pradze, montowanego w Oświęcimiu) i wirtualnie przejechać się ulicami przedwojennego miasta. Dla dzieci to jedna z największych atrakcji.

Wystawa nie omija trudnych tematów – pokazuje też historię KL Auschwitz i czasów wojny. Końcowa część ekspozycji opowiada o powojennym życiu kulturalnym i sportowym miasta. Można tu nawet zagrać w piłkę i strzelić wirtualnego gola dla Unii Oświęcim.

Dla kogo jest to miejsce?

Muzeum sprawdzi się dla różnych grup. Rodziny z dziećmi docenią interaktywne elementy – zwłaszcza samochód w ratuszu i możliwość dotykania eksponatów. Placówka regularnie organizuje warsztaty dla najmłodszych, w tym program „Bez Szkolnej Ławy” skierowany do szkół i przedszkoli.

Miłośnicy historii znajdą tu sporo mniej znanych wątków – to nie jest kolejne muzeum powtarzające te same opowieści o wielkich bitwach. Skupienie na lokalnej historii, codziennym życiu mieszkańców i wielokulturowej przeszłości miasta daje inny punkt widzenia.

Osoby starsze lub z ograniczoną sprawnością ruchową mogą zwiedzić większość ekspozycji – zamek ma windę. Jedynie wieża i tunele pozostają niedostępne dla wózków.

Pod wzgórzem zamkowym znajdują się tunele podziemne z XVIII-XX wieku. Można je zwiedzać, choć nie są one dostępne dla osób na wózkach inwalidzkich. To fragment mniej znanej historii Oświęcimia, który warto zobaczyć, jeśli pozwala na to kondycja.

Wydarzenia i życie kulturalne

Muzeum to nie tylko wystawy stałe. Przez cały rok odbywają się tu różne wydarzenia – od wystaw czasowych po koncerty i spektakle. Cykliczne imprezy to między innymi Jarmark Kasztelański w maju, Noc Muzeów, Święto Miasta Historycznie we wrześniu czy Targowisko Staroci „Rzeczy z Duszą”.

Regularnie organizowane są Zamkowe Wieczory Muzyczne – okazja do posłuchania koncertów w historycznych wnętrzach. W Galerii Tadeusza Makowskiego w ratuszu można zobaczyć wystawy współczesnego malarstwa i innych form sztuki.

Muzeum prowadzi też działalność edukacyjną – lekcje muzealne, warsztaty dla dzieci i młodzieży, wykłady historyczne. Latem odbywają się warsztaty wakacyjne, na przykład poświęcone historii zabawek czy mitologicznym stworzeniom.

Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd

Ceny biletów:

• Bilet łączony (Zamek + Wieża + Ratusz): normalny 25 zł, ulgowy 16 zł, rodzinny 60 zł
• Bilety na pojedyncze obiekty dostępne w niższych cenach (od 8 zł)
• We wtorki bezpłatny wstęp dla turystów indywidualnych
• Możliwość wynajęcia przewodnika za dodatkową opłatą

Godziny otwarcia: Muzeum czynne przez cały rok z wyjątkiem sobót w okresie październik-maj oraz poniedziałków w okresie czerwiec-wrzesień. Dokładne godziny otwarcia najlepiej sprawdzić na stronie muzeum-zamek.pl przed wizytą.

Jak dojechać: Zamek znajduje się przy ulicy Zamkowej 1, około 5 minut spacerem od Rynku Głównego. Można dojechać autobusem miejskim lub samochodem – w pobliżu znajduje się parking. Z dworca kolejowego w Oświęcimiu to około 15-20 minut piechotą. Ratusz (drugi oddział muzeum) stoi bezpośrednio przy Rynku Głównym 2.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzanie samego zamku wystarczy godzina, półtorej. Jeśli chcesz zobaczyć również ratusz i wejść na wieżę, zarezerwuj 2-3 godziny. Z dziećmi, które będą korzystać z interaktywnych elementów, warto zaplanować więcej czasu.

Dostępność: Zamek i ratusz dostosowane dla osób na wózkach inwalidzkich (winda). Wieża i tunele wymagają pokonania schodów. Toalety dostępne na miejscu. W pobliżu ratusza znajdują się punkty gastronomiczne na Rynku.

Kontakt: tel. 33 842 44 27, e-mail: [email protected]